Hủy bỏ hợp đồng khi một bên không có khả năng thực hiện

Tôi có thuê một kiến trúc sư thiết kế ngôi biệt thự cho tôi. Hợp đồng đã ký kết, kiến trúc sư cũng đã gặp tôi để bàn bạc về các yêu cầu cơ bản. Tuy nhiên, sau đó kiến trúc sư bị tai nạn giao thông gãy tay không thể tiếp tục thiết kế ngay được, ảnh hưởng đến tiến độ xây biệt thự của tôi. Vậy trong trường hợp này tôi có thể hủy bỏ hợp đồng được không?

Các trường hợp được hủy bỏ hợp đồng

Theo quy định của Điều 312 Luật Thương mại 2005 để được áp dụng chế tài hủy bỏ hợp đồng, cần đáp ứng được những điều kiện nhất định. Cụ thể như sau:

  • Thứ nhất, xảy ra hành vi vi phạm mà các bên đã thỏa thuận trước trong Hợp đồng là điều kiện để hủy bỏ Hợp đồng.

Trường hợp này, các bên đã có thỏa thuận cụ thể các trường hợp một bên được hủy bỏ hợp đồng khi bên kia vi phạm. Chẳng hạn như: “Bên bán có quyền hủy bỏ hợp đồng trong trường hợp bên mua không thanh toán” “bên mua có quyền hủy bỏ hợp đồng khi bên bán không giao hàng đúng thời hạn trong hợp đồng”

Nếu xảy ra các trường hợp mà hai bên đã thỏa thuận là điều kiện để hủy bỏ hợp đồng thì bên bị vi phạm đương nhiên có quyền hủy bỏ hợp đồng.

  • Thứ hai, một bên vi phạm cơ bản nghĩa vụ Hợp đồng.

Vi phạm cơ bản chính là sự vi phạm hợp đồng của một bên gây thiệt hại cho bên kia đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng. Mục đích của hợp đồng chính là những quyền lợi, lợi ích mà các bên mong muốn có được từ việc giao kết hợp đồng. Chẳng hạn như đối với bên bán thì mục đích của việc giao kết hợp đồng thường là bán được hàng hóa và nhận thanh toán. Đối với bên mua thì thường mục đích giao kết hợp đồng thường là để mua được hàng hóa đúng chất lượng, số lượng, quy cách mẫu mã như thỏa thuận.

Tuy nhiên, không phải trong mọi trường hợp khi xảy ra hành vi vi phạm là được thỏa thuận là điều kiện để hủy bỏ hợp đồng hoặc xảy ra hành vi vi phạm nghĩa vụ cơ bản thì đều là điều kiện hủy bỏ hợp đồng. Nếu thuộc trường hợp miễn trách nhiệm trong hợp đồng thì bên bị vi phạm không được hủy hợp đồng. Các trường hợp được miễn trách nhiệm trong hợp đồng:

  • Xảy ra trường hợp miễn trách nhiệm mà các bên đã thỏa thuận
  • Xảy ra sự kiện bất khả kháng
  • Hành vi vi phạm của một bên hoàn toàn do lỗi của của bên kia.

Quyền hủy bỏ hợp đồng khi một bên không có khả năng thực hiện

Theo quy định tại Điều 425 Bộ luật Dân sự 2015 về Hủy bỏ hợp đồng do không có khả năng thực hiện:

“Trường hợp bên có nghĩa vụ không thể thực hiện được một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình làm cho mục đích của bên có quyền không thể đạt được thì bên có quyền có thể hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại.”

Việc hủy bỏ hợp đồng trong trường hợp này có thể không xuất phát từ sự vi phạm của các bên. Việc bên có nghĩa vụ không thể thực hiện được một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ có thể vì nhiều nguyên nhân khác nhau như: không có khả năng thực hiện nghĩa vụ, xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan… Trong trường hợp này, để bảo đảm sự phù hợp với các nguyên tắc chung của pháp luật dân sự, đặc biệt là nguyên tắc thiện chí quy định tại khoản 3 Điều 3 BLDS, bên có quyền phải tạo mọi điều kiện giúp đỡ bên có nghĩa vụ hoàn thành nghĩa vụ.

Việc không thể thực hiện nghĩa vụ có thể là không thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, việc không thực hiện này khiến cho mục đích giao kết hợp đồng của bên có quyền không thể đạt được. Do đó, nếu hủy bỏ hợp đồng thì có quyền yêu cầu bên không thể thực hiện nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại.

Như vậy, trong trường hợp của bạn kiến trúc sư mà bạn thuê không thể thực hiện được nghĩa vụ thiết kế theo như trong hợp đồng bởi vì  tai nạn giao thông. Do đó, theo quy định tại Điều 425 đã phân tích ở trên thì bạn có quyền hủy bỏ hợp đồng thiết kế đã giao kết, nếu có thiệt hại xảy ra thì có quyền yêu cầu bên kiến trúc sư phải bồi thường thiệt hại cho bạn.